Ahlak denince ille de cinselligi yasama bicimi akla gelen toplumun tamami zan altindadir her namus cinayetinde. Normal denilen, toplumun genel deger yargilari denilen, turk toplumunun aile yapisi diye pompalanan ataerkil koylu dayatmalarini hayatimizdan silip atmadigimiz surece Turkiye namus cinayetlerine mahkumdur. Sanilmasin ki bas suclu toreyi namusu insan hayatinin onune koyup kendi oz evlatlarini abilerine kardeslerine oldurten ruh hastalaridir. Bas suclu otekine zerre saygisi olmayan, sevmedigi yasam tarzlarinin televizyonda dahi gorunmesine tahammul edemeyen o cok kutlu, cok yuce, herseyin ustunde, degisimden ve elestiriden munezzeh toplumun genel deger yargilaridir; dolayisiyla sen ben ve butun Turk milletidir.

Bu tahammulsuzlugun, birlikte yasamayi bilmezligin ustesinden gelmenin onundeki en buyuk engel namus icin, kendi hayat tarzinin bekaasi icin eline silah almaya hazir katillerin bizzat kendileri degil. En buyuk engel kendini “ortalamaya” gore konumlayan, her tore cinayetini en on saflardan lanetleyen fakat mevzubahis torenin ozune icten bagli kisilerdir -vasatligin tanimladigi alan geregi de toplumun cogunu olusturmaktalar. En akillisi bekaret bacak arasinda degil beyindedir gibi neresinden tutulsa elinde kalir bir cagdasliga, hosgoruye cengel atmaya calisan bu kalabalik bekareti -bacak arasindan degil- kafasindan silemedigi surece namus cinayetinin sonu gelmez.

Televizyonda dahi evlilik disi cinsellik yasayan kadinlar illa ki “motor” olarak resmedilirken, siradan erkekler -arada bir olmak kaydiyla- bu motorlarla takilabilirken, fakat siradan kadinlar birakin motor erkeklerle kacamak yapmayi daimi sevgilileriyle bile zinhar evlilik disi sevismemekteler. Baska turlusu yuce Turk aile yapisini zedeler. Anne babasiyla yasayan, okuluna/isine/gucune bakan normal bir kiz kesinlikle kesinlikle sevismez, sevisemez. Iyi aile kizi denilen sey otomatikmen bakiredir, demek ki bakire olmayanlarin ya aileleri kotudur ya da kendileri. Namus cinayetlerinin koku bu ahlakin kokusmuslugunu ve kadinin magduriyetini goremeyen/gormek istemeyen esseklerin olusturdugu genelin ta kalbindedir.

Uc assagi bes yukari resimdeki gibi bir sey liseli genclik -netten rastgele buldum. Gecen gun laf acildi bir kere daha dondum o yillara istemsiz. Bozuk birsey yersiniz hasta olursunuz, ayni seyin kokusunu bile duymaya tahammul edemezsiniz ya bir sure iste oyle kotu oldum lise muhabbeti yapinca.

Lise yillari insanin iyiden iyiye cocukluktan ciktigini hissetmeye basladigi, dolayisiyla kendini cevresine “kendisi” olarak kabul ettirmek icin bin turlu taklayi attigi fakat allah kahretsin ki elinde “kendisi” olmaya yetecek zirnik sermayesi olmadigi zamanlar. Cocuklugumdaki sermayem akilli basarili bir ogrenci olmakti. Ortaokulda anadolu lisesine -yani geneli akilli basarili ogrencilerin arasina- gelince isler degisti. 3-4 yil icerisinde akilli basarili kimligimi hukumsuz kilip, en dusuk gecer notu alan ogrenci kontenjanina kaydimi yaptirdim. Matematik olimpiyatlarina gidiyim istedim takima girecek ogrencilerin secildigi sinava bile alinmadim. Iyi komposizyon yaziyim istedim bir kere olsun kompozisyonum butun sinifa sesli okunmaya layik gorulmedi. Resim ve muzik konusunda zaten yetenek pacamdan akmiyordu. Beden desen dombili -tabi o zaman oyle dombili saniyorum kendimi kafama siciyim caki gibi delikanliymisim. Uzun lafin kisasi basarisiz ilan edildim ve basarisiz da oldum.

Basarisiz her ogrenci gibi ben de kimligimi basarisizligimi tescilleyen kurum ve kuruluslara karsi actigim savasta aramaya basladim. Okulda sigara ictim, dersten kactim, hocalari -cok da acimasizca- diger ogrencilerin onunde kucuk dusurdum, ailemle kanli bicakli oldum. Buna disaridan bakanlarin cogu teshisi direk koyar: iste boyle serserilik pesinde kostugu icin basarisiz oluyor. Fakat gercek cogunlukla tam tersidir: tedrisatin genel tertibinde milli egitim bakanligindan onayli bir kadroya yerlesemeyenler serserilik kariyerine girerler. Ben de kendimi bu “ne koy olur ne kasaba” rolune uydurdum ve elimden gelen essolessekligi ardima koymadim.

Rahat ettin mi bari diye sorarsaniz soyleyeyim: edemedim cunku ben dogada gozlemlendiginde sessiz sakin bir insanim. Hic olmadigim, olamayacagim bir insan taklidi yaparak yillarimi gecirdim, kendimden de hayatimdan da nefret ettim. Hababam sinifina sonradan gelen kivircik iyi niyetli cocugun guduk necmi gibi takildigini dusunun; o sakilligi yasadim her allahin gunu.

Butun bunlarin ustune ergenligin getirdigi cinsel gerilimi ekleyin, oldu mu size bir bomba? Serseri yoluna meylediyorum ama ben o degilim ki. Hatunlarin efendi adamin yerine tercih ettigi pic olamiyorum cunku o piclik uzerimde iki boy buyuk duruyor. Bir iki ters giden flort denemesini ekle ustune ne etti? Hic ozguveni olmayan, kendini zerre begenmeyen, zorlama bir serserilige/zipciktiliga hapsolmus bir ergen. Al sana lise yillari.

Tamam tamam o kadar da kotu degildi. Hic yoktan yanimda benzer zorluklari yasayan arkadaslarim vardi. Hala arkadasim diye saydigim insanlarin cogu da onlarin arasindandir. Tum korkularini acik ettigin, hesabi kitabi sikip attigin, en sefil hallerini paylastigin insanlara duydugun sevgi kolay kolay bitmiyor. Fotograftaki yari acili yari gulumser gozlerle bakan iki kafadarin da muhtemelen sahip oldugu en guzel sey arkadasliklari.

Sosyal ag insani hayattan en sogudugu, en yataktan cikmaya sebep bulunmaz zamanlarinda sefkatli kollariyla kucakliyor. Hasbelkader dahil oldugunu bilsen de bir topluluga ait olmak gun geliyor insana en manasiz sekillerde yasama sevinci veriyor. Kanada’da dag basi sikimsonik bir barda izledigim 3-2lik turkiye-macaristan macinda yasadigim heyecanin ve mutlulugun “akilci” kaliplara oturtulacak olculup bicilerek degerli bulunacak hicbir tarafi yok. Lakin “turkiye adi altinda birlesmis bir grup insan macaristan adi altinda birlesmis bir grup diger insana uyduruk bir oyunda ustunluk sagladi” yaklasimiyla hayat gecmiyor. Hayatta tutunacak akilci, mantikla izahi mumkun dallar arama isini bir donem yogun olarak yaptim. O isin sonu patolojik. Sadece ve sadece hidayet var diye torontoyu tutmaya ihtiyacimiz var, bunu gormezden gelmek buyuk ahmaklik. Hayati yasanmaya deger kilan, katlanilir kilan seyin en buyuk ayagi sahip oldugumuz sosyallik.

Gel gor ki en buyuk arizalarimizin koku de bu sosyalligin merkezinde. Bir toplulugun topluluk olabilmesi icin bazilarinin “bizimkiler” bazilarinin da “otekiler” olmasi gerekiyor. Iceridekileri anlamli kilan sey disarida da birilerinin olmasi. Yenecek bir macaristan olmadan turkiyenin manasi yok. Hatta disarida ne kadar cok sey varsa toplulugun kimligi de o kadar guclu oluyor, ona ait olanin kivanci daha bir coskulu oluyor. Sonra naapiyoruz disarida kalanlara? Onumuze gelene bir tekme atiyoruz, yeniyoruz, fethediyoruz, vergiye bagliyoruz, demokrasi getiriyoruz uzun lafin kisasi agzina siciyoruz. Cogumuz kendi topluluguna ait olmaya oyle kaptiriyor ki oteki toplulugun canina ot tikamayi kendine hak biliyor. Hatta pek cok topluluk bu hakkin kendilerine tanri tarafindan bahsedildigine inaniyor. Dini inanca sahip insanlarin hemen hepsi kendi inancindan olmayanlarin cehennemde sonsuza dek yanacagi fikriyle yasamini surduruyor. Buradaki celiskiyi goremeyenler icin hayat kolay. Toplulugunla sevin toplulugunla uzul, digerleri ne bok yerse yesin. Fakat sorunu anlayanin isi zor. “Her aksam boyle icip kederlenip mutsuz olacaksin, siirlerle sarkilarla kendini avutacaksin” diye lanetlenmis.

Iki gundur yorgan dosek karimdan ve oglumdan tecrit edilmis halde yatiyorum. Insan ilk basta sevinesi bile oluyor ya “biraz kafami dinlemis olurum hastalik bahanesiyle” diye ne cabuk geciyor o buruk sevinc. Kafa surekli patliycak gibi sinus baskisindan, burun sumuklu, gozler yasli, yuz kipkirmizi. En yumusak kagit mendil bile tahris etmeye basliyor ellinci kullanimdan sonra.

Hasta adam yattigi odayi da hasta ediyor bi sure sonra. Yanimdaki sehpada artik dibi dorunmeye baslamis selpak kutusu, bir kac kullanilmis selpak, cesitli icecek bardaklari, sicak su kompresi seysi, yatak horruk, laptop bile sanki viruslu ellerimden tiksinmis gibi bir egreti duruyor kucagimda. Karimi da cocugumu da cok ozledim. Onlara bulastirmiyim diye uzak duruyorum ama ne vakit sen kahkahalarini duysam iceriki odadan kosup gidesi oluyorum. Bazen gidiyorum da ama bu sefer on dakka sonra pilim bitiyor, 10 aylik sabinin ustune mikroplarimi hapsirmamak icin sekilden sekile giriyorum. Onbes yirmi dakka sonra mecbur donuyorum gripli odama.

Hic yoktan internetten dizi izliyorum. “Taklitlerimizden sakinin, emege saygi” yaziyolar bir de dizi sitelerinde. Sanirsin diziyi bunlar cekti. Neyse gene bir yerde saygi duyuyorum emeklerine, onlar da olmasa butun gun cm93 oynamak zorunda kalirdim. Turk dizisi mi fena cm93 mu fena karar vermek zor. En azindan turk dizisi daha guncel bir loserliga tekabul ediyor. Onbes sene evvelsinin cmsini oynamak cok kotu, o haraketi yapanlarin soylari baya baya tukendi. Evli cocuklu bi adamin yapicagi is diil. Allah belasini versin onu da yapmisligim var, genclere ilim irfan ogretmek icin davet edildigim yaz okulunda street fighter 2 oynamisligim da var, hadi oynamayi gectim oynayanlara yancilik yapmisligim bile var. Insan hasta olunca icindeki loseri nasil da yesertiyor.

Bu soruyu dusunurken buyuk olcekli iktidarlar goz onune geliyor once o vakit de sanki mumkunmus gibi gorunuyor. Devletleri yiksak, sinirlari kaldirsak, ordulari terhis etsek, butun dunya buna inansa hayat bayram olsa kafasi. Bu dusunce akisinda siklikla es gecilen nokta mevzubahis ustyapisal iktidar odaklarinin -devlet, ordu, corporation vs- aslinda insanin en temel sosyallesme dinamiklerinden beslendigidir. Komunizm, anarsizm baslikli munazaralarda tecrubeli olanlariniz “bu isler insanin dogasina ters, insan hep daha fazlasini ister” yoluna girdigimi dusunebilir. Onu demiyorum biraz daha farkli dinleyin hele.

Diyorum ki buyuk iktidar odaklari kucuk iktidar odaklarinin toplamindan, birlesiminden ve etkilesiminden ortaya cikmislardir dolayisiyla da insanin kendisinden ayri olarak dusunulemezler. Bugun gelinen noktada siradan insanla buyuk iktidar odaklari arasinda cok buyuk bir ucurum var o yuzden aradaki iliskiyi gormek zor ama mesela en eskilere gidin devletin de ordunun da olmadigi kucuk kabileler halinde yasayip birbirimizden ziyade doga ile savastigimiz gunlere. O kabile ve dolayisiyla kabile sefi -dolayisiyla kabile sefinin iktidari- ne sekilde ortaya cikti? Once insanlar toplu sekilde takilmaya basladirlar da sonra aralarindan birisi digerlerinin uzerine vesayet kurup sefligini mi ilan etti yoksa insanlar hali hazirda kendilerinden daha becerikli, daha guclu, daha yetenekli bir insanin etrafinda mi toplasmaya basladi? -bu noktada arrow imkansizlik teoreminin adini aniyorum, ikinci durum daha olasi demek maksadiyla-

Eger ikinci durum gerceklestiyse zaten toplulugun bizzatihi varlik sebebi iktidardir, iktidar olmasaydi toplulukta olmazdi demektir. Durum ilk secenekteki gibi olsa bile toplulugun icindeki bazi bireyler digerlerinden hayatta kalmaya yarayan ozellikler bazinda daha “guclu” olmayacak mi? Toplulugun hayatta kalmasi icin verilmesi gereken kararlarda (yazin gokcebel yaylasina mi cikalim, cayirliobaya mi gibi) bu tip bireylerin sozu daha cok dinlenecek, onlarin soyu daha cok yurumeyecek mi? Bu da bildiginiz iktidar demek degil mi?

Bugunun iktidar odaklari az evvel bahsettigim tarz basit iktidar odaklarinin devamidir, onlarin tekamuludur. O yuzden bu gelismis iktidar odaklarini istediginiz gibi yikin eger kucuk iktidar alanlarini yikacak bir duzenek yoksa elinizde, o mikro iktidar alanlari eninde sonunda -baska turlu de olsa- bir buyuk iktidar odagina tekamul ederler. Gozlemeleyebildigimiz ve akil yurutebildigimiz kadariyla da bu kucuk iktidar alanlari insanin sosyal yasantisinin merkezinde duruyor -bu noktada dispossed (mulksuzler) adli saheserin adini anmadan gecmeyelim okuyun, okutun. O yuzden iktidari yikmanin yolu buyuk iktidar odaklarini yikmaktan degil kucuk iktidar alanlarini yikmaktan gecer. Bu kucuk iktidar alanlarina care bulmak da cok zor; “insanin dogasi” geregi olusuyor namussuzlar.

Ogretmenler basarisiz ogrencilerin velilerini kirmamak icin “zeki ama tembel” diye agiz birligi etmiscesine ayni seyi soyluyorsa diyebiliriz ki turkiyede tembel olmak bir hakaretten sayilmaz. Kuzey amerikada “tembel” baya ciddi bir laftir. Kimse kolay kolay soylemez bunu birisi icin, “daha cok calismasi lazim” falan gibi ara sokaklara kacar mecbur kalirsa. Bazi baglamlarda bizdeki anaya-baciya sovmeye denk gelir tembellik ithami.

Kanada’dan bir ogrenci portresi ciziyim size. Universitede kendi basima ders vermeye basladigim ilk sene odev agirlikli bir ders plani hazirladim, neredeyse her hafta ya odev teslimi var ya vize. Fakat odevlerin zorlugu/uzunlugu ne olmali konusunda kararsiz kaldim kidemli bir hocaya danistim. Bana sunu soyledi “bir ogrencinin haftada toplam 40 saatini derslere ayirdigini varsayabilirsin. ortalama ogrenci donemde 4 ders aliyorsa, ders basina haftada 10 saat duser, ondan da haftalik 3 saat dersi cikartirsan kalir 7 saat. Bu yedi saatin 3-4 saatini derslerin tekrari/onhazirlik icin kullansa odev icin de 3-4 saat kalir. Odevlerini buna gore hazirlarsan olur”. Dedigi gibi yaptim, ogrencilerle de teyit ettim ne kadar zaman harcadiklarini odevleri hazirlamak icin gercekten 3-4 saat. Siniftaki 25 civarindaki ogrencinin hemen hepsi butun odevleri teslim etti. Diyemem ki burada butun ogrenciler her hafta 40 saat derse harciyor ama cogu ogrenci temiz bir 20-30 saat veriyordur her hafta okuluna. Turkiyede istisnalari kenara birakin (o istisnalar inek lakabiyla caliskanliklarinin karsiligini alirlar arkadaslarindan), iyi denilen universite ogrencisi derse gelir donemde 1-2 odev yapar (onu da son hafta yada son gece) bir de vizelerden finallerden once sabahlar. Kotusunu biliyorsunuz, universitenin kantininden mezun olan arkadasi vardir herkesin. En iyi kingciler ITUnun kantininden cikar denirdi benim ogrencilik zamanimda.

Onunde baska hic bir is olmadigi halde, sizin dosyanizi isleme koymayan memuru hepiniz taniyorsunuz di mi? Sittin senedir ayni ders notlariyla ders anlatan hocayi da biliyorsunuz. Vize ve final zamani okulda tureyen ogrencileri de bildiniz. Kantin mudavimlerinden sag kosede vatan-millet bekcileri, sol kosede tez-antitez-sentezciler, ortada kingciler: hepsinin ortak ozelligi sabahtan aksama kadar cay-kahve-sigara icip orada asil yapmalari gereken isi savsaklamalari. Yahu birisine isin nasil diye sorunca “parasi pek iyi degil ama rahat. falanca sebepten sabahtan aksama kadar yatiyorum” yanitini ne kadar sik duyabilir insan?

Herbiriniz sorun kendinize, yaptigim isi yapabilecegim en iyi sekilde yapiyor muyum/yapmaya calisiyor muyum diye. Amalari, fakatlari bir kenara birakin. Aslinda ben yapardim ama bizim bi mudur var soyle oldu boyle oldu geyigini gecin bir kalem. Ben aslinda derslere calisirdim ama hocalar beni okuldan soguttu muhabbetini yapmayin. Kime sorsan herkes isini yapmaya niyetli ama bir baskasi duzgun calismadigi icin kendisi de calismayi birakmis. E kardes iste biz buyuz. Hepimizin toplami bu iste, neredeyse bir allahin kulunun isini yapmadigi bir ulke.

Domuz gribi ile ilgili Türk kamuoyuna sunulan yalan yanlış bilgiler Kanada’da yasayan benim için bile dayanılmaz bir hal aldı. Bu yazıyı belki birkaç insanın aklını başına getirir umuduyla yazıyorum; yapılan apaçık yanlışlara karşı sesini çıkarmamış olmanın sorumlulugundan kurtulmak istiyorum. Konunun uzmanı degilim fakat bu ölçekteki bir akılsızlığı ifşa etmek için uzman olmak gerekmiyor.

Artık bilmeyen yoktur ya, domuz gribi H1N1 adlı bir virüsün yol actığı bir grip çeşidi. Bu namussuz virüsün bu kadar tantana çıkarma sebebi kolay yayılması, nispeten yüksek oranlarda ölümcül olduğundan korkulması ve insanların bu virüse karşı düşük direnci. Grip virüsünün iki de bir çıkar zaten bir takım varyantları ve insanların başına bela olur (hatırlayın: kuş gribi). Bunun yakın tarihteki en felaket örneği 1918-1920 yıllarında yaşanan İspanyol gribi salgını. Bu tarihlerde yaşanan can kaybının ne kadarı bu virüse atfedilebilinir kesin olarak bilmiyorsak da dünyada toplam 50 milyon civarında insanın (o tarihte dünya nüfusunun yüzde üçü) Ispanyol gribinden öldüğü tahmin ediliyor. Şu ana kadar elde edilen veriler domuz gribinin boyle bir potansiyeli olmadığı yönünde, bu içimizi biraz rahatlatıyor. Fakat yine de biraz korkuyoruz çünkü nüfusun onbinde birini bile kaybetmek felaket olur. Böyle bir durum Türkiye için 7000 ölü, 25000 civarında ağır hasta manasına gelir. Domuz gribinin bu derece öldürücü olup olmadığını şu an için bilmiyoruz ama bu ihtimal dışı değil.

Öncelikle şunu anlamak gerekiyor: Ortada telaşa mahal verecek bir durum yok fakat gerekli önlemler alınmazsa çok kötü sonuçlarla karşılaşabiliriz. Bu cümleyi kendi kendinize eksiksiz bir kere daha söyleyin çünkü genelde yanlış anlaşılır. İnsanların bir kısmı “telaşa mahal yok” diye okur bir kısmı da “çok kötü sonuçlarla karşılaşabiliriz” diye; çok nadiren cümlenin bütünü kavranır. Telaşlanmayın. Hiçbir önlem almasanız bile muhtemelen bu kışı sağ çıkaracaksınız. Tedbirinizi alın. Tedbir almayanların bir kısmı domuz gribiyle çetin bir mücadeleye girişecek, bunların bir kısmı da mücadeleyi kaybedecek. Şu ana kadar Türkiye’de yüzün üzerınde insan domuz gribine yenildi. Dünyanın geri kalanında da sayılar iç açıcı değil, hatta dünya sağlık örgütü yakınlarda ülkelere “artık domuz gribinden ölenlerin hesabını tutmayı bırakın bunun durumu anlamak ve düzeltmek adına şu an hiçbir faydası yok”¹ dedi.

Durumun ciddiyetini anladıysak neler yapmalıyız kısmına geçelim. En başta gelen önlem kişisel temizlik ve genel sağlıklı yaşam kuralları. Ellerinizi daha sık yıkamanız, ellerinizi ağzınıza burnunuza sürmemeniz gibi annenizin size yıllardır söyledigi şeyleri hayata geçirmek yararınıza olacaktır. Sağlık Bakanı’mızın dile getirdiği “bu kış öpüşmeyin” nasihatı her ne kadar halk arasında makara malzemesi yapılmış olsa da aslında kötü bir fikir değil. Sigara ve alkol tüketimini azaltmak, çok yoğun çalışmaktan imtina etmek (en kolayı bu herhalde), her fırsatta kereviz (yoksa brokolı miydi?) yemek şeklinde uzayıp giden listeyi artık herkes biliyordur, işte o melun listeyi bu kış biraz daha ciddiye alın.

Bu kadarına kimse itiraz etmez de, daha çetrefilli bir konu var o da aşı olmak. Herhalde en büyük bilgi kirliliği bu konuda var. Domuz gribi aşısı yaptırmak sakıncalı mıdır, aşının yan etkileri var mıdır? Bu soruyu hamileler, çocuklar, yaşlılar vb özel gruplara indirgeyip sormak mümkün ama onu bırakalım genel olarak konuşursak yirmibeş değişik ilaç şirketinin ürettiği domuz gribi aşısı için Dünya Sağlık Örgütü normal grip aşıları kadar güvenlidir² demiş. Kanada Sağlık Bakanlığı kullandıkları iki çeşit aşı için de güvenlidir ve etkilidir³ demiş, Türkiye’de de bu aşılar kullanılıyor. Amerika Birleşik Devletleri⁴ aşılar için güvenlidir ve etkilidir demiş. Türkiye Tabipler Birliği de aynı fikirde⁵. Uzun lafın kısası aşılar için etkili değildir yahut güvenli değildir diyen bir tane uzman, bir tane yetkili kurum yok.

Fakat aşılar hakkında spekülasyon yapan politikacı var, aşı yaptırdı iki gün sonra öldü diye sansasyonel haberler yapan gazeteler var. Hatta bu yönde öyle yoğun bir bombardıman var ki Türkiye’de konuştuğum hısım akrabanın hepsi ağız birliği etmişçesine “yan etkisi varmış, aşı olmayacağız” diyor. Ekşisözlükte bakıyorum domuz gribi aşısı başlığının altı yan etki, ilaç firmalarının kumpası, kimbilir kim ne kadar para kazandı aşıdan geyiğiyle dolu. Geyik çünkü bir tane bile ele gelir kaynak yok. Gazeteler “domuz gribi aşısından öldü” manasına gelecek başlıklar atıyor, haberin içerigini okuyunca görülüyor ki, adamın aşı olmasıyla ölmesi arasında bir bağlantı yok. Haberi okuyanın aklında “aşıdan öldü” kalıyor ama gerçek bu değil. Hele yakınlarda Kanada’da aşılar toplatılmış ölümcül yan etkileri varmış mealinde bir haber çıktı ki evlere şenlik. Sanırsınız Kanada’nın yarısı yan etkiden kırıldı. Yok öyle bir şey, keyfimiz yerinde çok şükür. Olan şey şu, 170000 ampüllük bir parti aşı toplandı. Söz konusu partinin bir kısmı tatbik edildikten sonra beklenenden yüksek miktarda -tamı tamına altı tane- yan etki vakası görülüyor bunun üzerine ilaç firması ve sağlık bakanlığı bu partiyi geri çekiyor incelemek üzere (acaba bu parti aşıda bir sebepten terslik mi var şüphesiyle). Aynı firmanın ürettigi, aynı tip aşılar kullanılmaya devam ediliyor halen Kanada’da⁶. Eklemek isterim yan etkilerin görüldüğü altı hastanın hepsi iyileşti. Aşılarla ilgili en ufak bir terslik dikkat çekici haber yapma peşinde medya tarafından “Flaş!!!!!! Kanada’da domuz gribi aşıları toplandı. Aynı aşılar Türkiye’de kullanılıyor!!” diye haberleştirilip kamuoyu göz göre göre felaketle sonuçlanabilecek bir yola sokuluyor. Türkiye’de halk zaten meyilli her işin içinde bir bit yeniği aramaya, medyanın da yanlış bilgilendirmesiyle iyice iş çığırından çıkıyor. Domuz gribinin aşı satmak için düzenlenmiş bir tezgah olduğunu sanan bile var. Başbakan da çıkıp “ben olmuyorum aşı” diyerek bütün bunların üstüne tuz biber ekiyor.

Yan etki konusunu böyle büyük bir konu haline getiren sey nedir peki? Yan etkisiz ilaç diye bir şey yok. Her türlü ilacın ve aşının beklendik ve beklenmedik yan etkileri vardır. O sebepten ilaçların hepsinin ama hepsinin üstünde beklenmedik bir yan etki görüldüğünde doktora başvurun yazar. En hafif başağrısı ilacı bile, bazı koşullarda bazı insanlarda olmadık yan etkiler gösterebilir. İnsan vücudunun işleyişi ve kimyasalların etkileşimi hakkında bildiğimiz şeyler halen oldukça kısıtlı bu sebepten yan etki tam olarak hakim olabildigimiz bir konu değil. Domuz gribi aşısı da bildiğimiz kadarıyla güvenli bir aşı fakat çok fazla sayıda insan aşılanacağı için muhakkak birilerine kötü gelecek. Herbir insan için risk çok düşük fakat milyonlarca aşı olursa illa ki birilerinde olmaması gereken sonuçlara yola açacak. Fakat bu aşıyı yaptırmamaya sebep değil, çünkü diğer yandan aldığınız risk çok daha beter. Herhangi bir ilaci kullanırken yan etki riskini göze alıyorsunuz zaten. Ekşisözlük’ten sosruquo müstear isimli yazar çok güzel anlatmiş: Günde 3 paket maltepe gold içen dayılar bile yan etkisi var diye yaptırmıyorlar ya çok üzülüyorum.

Korkum aşının önü cehalet ve akılsızlık marifetiyle kesilirse korkunç sonuçlar ortaya çıkmasıdır. Aşının sadece bireyler bazında değil bütün halkın korunması için gerekli olduğunu bilelim. Salgının ağırlaşması durumunda domuz gribine bağlı ölümler oransal olarak da artacaktır. Suni solunum cihazi marifetiyle hayatta kalabilecek hastalar hastaneler yetersiz kaldığı için göz göre göre ölüme yollanabilir, bunun bilincinde olarak düşünün bu konuyu. Bütün bunları söylerken bir kere daha hatırlatıyorum, korkunç sonuçlar çok muhtemelen ortaya çıkmayacak fakat gerekli tedbirler alınmalı. Bu tedbirlerin en başında aşı kampanyası geliyor. Sağlık Bakanlığı’nın ve Tabipler Birliğinin kararlılıkla bu kampanyanın ardında durması, medyanın durumun ciddiyeti hakkında bilgilendirilmesi gerekiyor. Domuz gribi ile ilgili halkı yanlış yönlendiren haberlere kamuoyu yararını gözetmemek, halk sağlığını tehlikeye atmak gibi yollardan hukuki süreçler bile işletilebilir.



Birincisini zaten herkes duymustur. Kurtaricimiz Obama is basina gelir gelmez batan buyuk sirketleri kurtarmak uzere bir dunyanin parasini piyasaya zerketti. Olaydan hemen sonra ortaya cikti ki, sirketlere verilen paralardan milyon dolarlar seviyesinde paralar ust duzey yoneticilere “bonus” olarak gitti. Eeee neymis sozlesmeleri oyleymis, o bonuslar verilmezse sirketleri dava edip daha buyuk tazminatlar alirlarmis, sozlesmeleri ihlal edilirse hukuksuzluk olurmus, hukuksuzluk olursa cok fena olurmus. Sikerim oyle hukukun ecdadini millet kan agliyor, Beyler batirdiklari sirketlerden milyon dolarlar seviyesinde “bonus” aliyorlar. Bir de veriyorlar gazi ortaliga durum boyle olunca Obama cok sinirlenmis, yumrugunu masaya vurmus, bir daha boyle yaparlarsa kiririm o sirketleri demis, mis mis de mis mis. Iste durum acik kardesim, biz size bu parayi sirketleri batmaktan kurtarin, istihdam saglayin diye verdik sirket batiran sikik yoneticilere milyon dolar bonus verin diye diil diye bir yasa geciremiyo musun? Ayni durumu alalim degisik bir olcege koyalim. Kisi olarak gittiniz bankadan yatirim yapmak icin kredi aldiniz, Bankayla imzaladiginiz sozlesmenin icindeki bir aciktan dolayi karaiplerde tatil yapmayi kisisel gelisime yatirim adi altinda kredinizle finanse ettiniz. Haliyle kredi batti, bankayla mahkemelik oldunuz. Garantisi var nitelikli dolandiriciliktan ayari alirsiniz, yatirim batti iflas ettim got ayagini kimseye yediremezsiniz, e bankayla sozlesmeme gore bunu boyle kullanabilirim argumani da gotunuzde patlar. Heee ama ekonomik paket dahilinde vergi milyonlarini ic eden ceolara gelince naapalim adamlarin sozlesmesi var ihlal edemeyiz oluyor. Yemisim sozlesmesini, adam sirketle arasinda her 3 yilda bir calisanlardan besini oldurebilir diye sozlesme imzalasa yapacak bisey yok sozlesme imzalamislar mi diyecegiz.

Ikincisi Kanada’dan geliyor. Gecen sene buralarda bir listeria salgini patladi, 30 kadar insan bunun sonucunda oldu. Kaynak maple leaf adli (yaraticiligina kurban oldugum) kanadanin en buyuk hazir gida sirketlerinden biri cikti. Arastirmalar yapildi, sirketin direkt olarak sucu olmadigina karar verildi (para cezalari geldi), sirket hastaligin yayildigi merkezi gecici olarak kapatti, bir suru yenilikler hijyen onlemleri alindi o merkez yeniden acildi, sirketin isleri bir sureligine yavasladiysa da simdi normal takiliyor, bakkal market heryer maple leaf. Bir toplu dava acilmis sirkete, 27 milyon dolara anlasilmis prensipte, mahkeme onayi bekleniyormus. Heeee nooluyor sirket 27 milyon dolar odemeyi yapacak kadar suclu prensipte ama bu suctan kimse hapse girmiyor. Soyle kisisel bir senaryo dusunelim, otobus soforusunuz. Kasti olmayan bir hata sonucu kirmizi isikta gecerken (isigi yanlis gorme sonucu olabilir, dalginliktan olabilir) kaza yapiyorsunuz 30 kisi oluyor, siz olmuyorsunuz. Hayatiniz kaydi demektir, en azindan kanada falan gibi bir ulkede sittin sene hapislerde surunursun. Sifir hata ile bir yayaya carpsan “yayaya yol vermemek” sucundan temiz bir para cezasini yiyorsun, duz yolunda giderken onune yaya kelimenin tam manasi ile “atlasa” bile. Heeee otuz kisiyi yanlislikla sirket oldurunce sirketin butcesi dahilinde bir para cezasi ile cozuluyor is. Cok cok acik bir orospu cocuklugu olmadigi surece sirket olunca kimse bu yanlisliktan sorumlu olmuyor, sorumlu kisi olmadigi icin, cezalandiracak kisi de olmuyor, sirket para cezasina carptiriliyor mevzu cozuluyor.